मेघमल्हार-४

शेतकरयाच्या यातना आणि उल्हास

पावसाच्या येती सरी
पुनर्युवीत करिती ज्योती
वनराईच्या सदोदीत
झरे पाझरती खोलवरी
तृप्त होती बाळे तान्ही
धरतरीच्या अंगावरी

(मूळ इंग्रजी कवितेचे भाषांतर| पहा दुवा)

पारंपारिक मृदा शिल्पी वर्षानुवर्षे गणपती - दुर्गा यांच्या मूर्ती तयार करतात. त्याना माहित असते त्यांचे विसर्जन होणार. तरीही ते भाविकपणे न कंटाळता आपले काम करतात. शेतकरी पण अशाच श्रद्देने आपले काम करतो. यास्तव त्याच्या श्रमास "कारागिरी" "कलेचा" (vocation) दर्जा प्राप्त होतो. त्याच्या या कर्मात "ध्यान" असते म्हणून ते "आध्यात्मिक" पण असते.

टीप: शेतकरयांपासून बरेच काही शिकण्यारखे आहे. उदा: माझे इंग्रजी पोस्ट पहा, "Watering rhe farms: Learning from the people".


क्रमश:

~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -३: शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

बी बियाण्यांची पेरी
हुकलेल्या सरी
थेंब थेंब ठिबके झरी
कृष्ण पक्षीं चंद्रकोर
आशा अधांतरी
सरकणारया मेघांवर

(मूळ इंग्रजीचे भाषांतर : लेखन - १९९९-२०००)

शेतकरी केवळ कलावंतच असतात असे नाही, तर नियोजनकार पण असतात. पण नगर नियोजनकारासाराखे नव्हेत, जे बुलडोझर लावून जमीन व तलाव सपाट करतात व जमीनीचे तुकडे पाडतात, शहरें वसवण्यासाठी. शेताकरयाचे नियोजन उंच-सखल जमिनीचा उपयोग पाण्याच्या व जमिनीच्या व्यवस्थनापनासाठी व संधारणासाठी वापरले जाते.

शेतकरी व्यवस्थापन तज्ञ पण असतात। ते जमीन, पाणी, बियाणे, तणे, चारा-वैरण, खते, अवजारे, साठवणी, नेआण, आणि इतर संलग्न अन्न-धान्ये व जनावरांचे पालन इत्यादींचे व्यवस्थापन करतात.
आणि तेवढेच अगत्याचे, ते सतत शेतीच्या दरेक क्षेत्रात संधारण, दुरुस्ती, पारख, सुधारणा, आणि धोरण आखणी करीत असतात. हे सर्व त्याना उपलब्ध साधन सामग्रीतून ते करतात.

शेतकरी कदाचित निरक्षर असले तरी "अशिक्षित" नसतात, जसे काही उच्चभ्रू मंडळीचा समज असतो.

~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार- २

येरे येरे पावसा! शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

काळा मेघ ओथंबलेला
करी उपड्या सरी --
पुनरूत्थान
(लेखन: १९९९-२००० | मूळ इंग्रजी कवितेचे भाषांतर | पहा दुवा )

शेतकरयांची कला वास्तवाच्या क्षेत्रात घडते. चित्रकला, छ्यायाचित्रण, शब्द इत्यादि प्रमाणे ती "मायावी वास्तव" निर्माण करीत नसते. शेतकरी लहान किंवा मोठ्या जमिनीच्या कैनवास वर निसर्गाचे रंग - पृथ्वी, आप, तेज, वायु आणि आकाश - घेऊन चित्र रंगवातो; तेहि जाणीवपूर्वक, त्यामुळे त्याला ध्यानाची जोड़ असते. तो कधीही वाचाळपणा करीत नसतो.

शेतकरी त्याच्या शेताच्या कानाकोपरयाशी पूर्ण परिचीत असतो, तसेच सर्व वनस्पतींच्या आरोग्याशी पण.
क्रमश:

~~~~~~

© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -१

येरे येरे पावसा! शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

ढग भारावलेला
काळाभोर जडावलेला
भरकटे पुढे ---
अव्हेरलेली भुई

(मूळ इंग्रजीचे "Rain! Rain! Come again-1" चे भाषांतर)
-----
शेतकरी कलावंत असतात यावर फारच थोड्या लोकांचा विश्वास बसेल. सर्व प्रकारच्या रोजगार, व्यवसाय आणि कारागिरी (occupations, professions and vocations) यात शेतकरयांची कला अत्यंत धोक्याची असते याची अनेकाना माहिती पण नसेल.
क्रमश:

~~~~~~


© Remigius de Souza. All rights reserved.

पाणीच पाणी चोहिकडे (पावसाचे गाणे)

पाणीच पाणी चोहिकडे

पाणी, पाणी, पाणीच पाणी चोहीकडे ---

लोकसभेत, कागदावरी, रुपेरी पडद्यावरी,
संगणकाच्या पटावरी, टीवी च्या पडद्यावरी...
परी पोसण्यासी थेंबही ना मिळे.

मरूभूमीत जेथे वालुका राशी तेथे
आत्मा जगे हवेतल्या ओलाव्यावरी
इथे परी मृगजळा मागे मन धावे चोहीकडे.

ध्रुव प्रदेशीच्या संधिप्रकाशी
डोंलफिन करिती मनमौज जिथे,
अन उबदार इगलू पहाटेच्या प्रतिक्षेत.

माझ्या सह्याद्रीच्या वनात, लोपणारया
तुझिया सत्तेखाली, पर्जन्य येई धो धो अन धावे
आषिश देत समस्ताना वाटेवरी.

परी तुझ्या नागरी अरण्यात तो बंदिवान
तुझ्या संकेतात, सुटका त्याची नळातून,
अन् सीलबंद बाटल्यांत ज्या मला न परवडे.

मज नाकळे ते अरण्य मजसी कसे हातळे,
मी, माझी संस्कृति, माझी नाती ---
नम्र तृणे, देवादिकापासून ते प्राण-वायू;

त्याच्या विराट अवसीमीय मौनाने?
नाही जाणिले त्याने "प्रेम" आणिक एक
नाव असे पाण्याचे जयात अभिन्न "अग्नि".

* * * * *
माझ्या मूळ इंग्रजी "Water,Water everywhere" या कवितेचे भाषांतर. पहा दुवा


~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.