अरण्य

अरण्य

या दिशाशून्य अरण्यात
माझ्या
आक्रोशाचे प्रतिध्वनी
चक्रावतात
---
मुंबई
सन १९८३
~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मनाची रात्र काळोखी (कविता)

 अंधारी रात्र हवी विश्व दर्शनाला

पंच-मूल-तत्त्वे

मनाची रात्र काळोखी
मी निरखी
विश्व चमत्कारी

रेमीजीयस डिसोजा हायकू
~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

वानसे जीवनदायी

हायकू

Photo: Spring 2011©  Soojung Cho, Artist, Photographer

 वानसे मूक भाषी

भरुनी काढिती

अनेकपरी माझ्या क्षती.

 

 मूळ  इंग्रजी कवितेचे (Rain, Rain, Come again-6) भाषांतर

See more >> Soojung Cho's Artworks of Inner Vision

वानसे हर प्रकारे — अन्न, निवारा, वस्त्र, आरोग्य, औषधी, रंजन, शिक्षण, कागद, रंग, सुगंध, संतती किंवा संततिनियमन ... व पर्यावरण — आयुष्याच्या हरेक क्षेत्रात सतत जीवनदायी होत असतात. पण रोजच्या धावपळीच्या धबडग्यात वनसाचा क्षणभर पण विचार शिवत नाही. मग आठवडा-महिना-वर्षातून एकदा बाडबिस्तरा बांधून दृष्टीसुख घ्यायला पिकनिकला निघायचे. बॉलीवूडच्या नट-नटी बघायला जेव्हढा वेळ खर्च होतो त्याच्या शतांश-सहस्रांश पण वानसाना आपण देत नसतो.

~~~~~~

© Remigius de Souza. All rights reserved.|

|| पंकज ||

पंक-कूपात
बिज अवतरले —
साधन – साध्य
एकवटले.

रेमीजीयस डिसोजा | मुंबई | बुद्ध पौर्णिमा १७-०५-२०११  

(मूळ इंग्रजीचे भाषांतर).

टीप:  कमळ सरस्वतीचे, बुद्धाचे आसन. भारतीय चित्रकलेत वास्तव पाणी दाखवत नाहीत, तर पाण्याचे प्रतिक म्हणून कमळ, शंख, मेघ, घट वापरतात.

~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.|

टिटवी आमची बरी

टिटवी ट्वीटर वर

ट्वीटर पेक्षा टिटवी बरी ।
भाकीत करी; येती सरी ।
चुली पेटती घरोघरी ।

 

~ ~ ~ ~ ~ 
© Remigius de Souza. All rights reserved.|

हायकू मात करी

हायकू आणि ट्विटर

ट्वीटरवरी हायकू मात करी 
हायकू वसे हजारोंच्या मनी   

* * * * * 
© Remigius de Souza. All rights reserved.|

पळस

पळस

आभार : Flowers of  India

आभार : Flowers of India 

पळस  
वैशाखाच्या मध्यान्ही
पळसाच्या पाकळ्यांचा
उल्हास
उजळतो राने डोंगर.

(ले. १६-३-८४)
टीप: वरील प्रतिमा Flowers of India या वेब साईटवरून घेतल्या आहेत.
पळसावर काळाचा वास असतो अशी श्रध्दा आहे. काळ म्हणजे मृत्यू, समय, प्रेम, काळ म्हणजे यम. "पळसाला पाने तीन" अशी म्हण आहे. होळीत या फुलांचा रंग पूर्वीच्या काळी वापरत असत. या रंगाच्या पाण्याने आंघोळ केल्याने चामडीचे रोग दूर होतात. हा मूळ भारतीय वृक्ष आहे. सुधारलेल्या आधुनिक पलास पलास सिंथेटिक रंग वापरतात. अन् जंगले नष्ट होताहेत. त्याबरोबरच वानासांची सामान्य माहितीपण नाहीशी होतेय.

काही वर्षांपूर्वी मुंबईत होळी उत्सवात माझ्या एका सहाकारयाची लहान पुतणी विषबाधेने वारली व तिच्या बरोबरीची आठ मुले अत्यवस्थ झाली होती. त्यांच्याच शेजारी तरुणाने कौतुकाने ते रंग मुलाना आणून दिले होते. आयत्या आलेल्या सुधारणेची पारख कोण, कशी, केव्हा करणार? या घटनेला तीस वर्षे झाली तरीही अशा घटना आजही सुवर्णनगरी मुंबईत घडतात.

पळस
~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -५

मेघमल्हार -५

पांढरा ढग पांघरे
आकर्षक रंग --
कोरडा

(पांढरे ढग हे राजकारणी लोकांसाराखे असतात.)
------

सुशिक्षित उच्चभ्रू वर्गाला वाटते शेतकरी फक्त चार महीने काम करतात आणि उरले वर्षभर आळसात घालवतात. अमर्त्य सेन सारखे तज्ञ पण याला अपवाद नाहित. मग सरकार अंमलदार लोकांचे काय सांगणार?

निसर्ग आणि नैसर्गिक आपत्तिंपेक्षा सरकार आणि अंमलदार, बाजार आणि औद्योगिक समाज हे त्यांच्या सुधारणा व प्रगतीच्या प्राथामिकतेच्या उलट धोरणामुळे शेतकरी समाजाच्या यातनाना खरे कारणीभूत आहेत.

(मूळ इंग्रजीचे भाषांतर: पहा दुवा )


~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार- २

येरे येरे पावसा! शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

काळा मेघ ओथंबलेला
करी उपड्या सरी --
पुनरूत्थान
(लेखन: १९९९-२००० | मूळ इंग्रजी कवितेचे भाषांतर | पहा दुवा )

शेतकरयांची कला वास्तवाच्या क्षेत्रात घडते. चित्रकला, छ्यायाचित्रण, शब्द इत्यादि प्रमाणे ती "मायावी वास्तव" निर्माण करीत नसते. शेतकरी लहान किंवा मोठ्या जमिनीच्या कैनवास वर निसर्गाचे रंग - पृथ्वी, आप, तेज, वायु आणि आकाश - घेऊन चित्र रंगवातो; तेहि जाणीवपूर्वक, त्यामुळे त्याला ध्यानाची जोड़ असते. तो कधीही वाचाळपणा करीत नसतो.

शेतकरी त्याच्या शेताच्या कानाकोपरयाशी पूर्ण परिचीत असतो, तसेच सर्व वनस्पतींच्या आरोग्याशी पण.
क्रमश:

~~~~~~

© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -१

येरे येरे पावसा! शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

ढग भारावलेला
काळाभोर जडावलेला
भरकटे पुढे ---
अव्हेरलेली भुई

(मूळ इंग्रजीचे "Rain! Rain! Come again-1" चे भाषांतर)
-----
शेतकरी कलावंत असतात यावर फारच थोड्या लोकांचा विश्वास बसेल. सर्व प्रकारच्या रोजगार, व्यवसाय आणि कारागिरी (occupations, professions and vocations) यात शेतकरयांची कला अत्यंत धोक्याची असते याची अनेकाना माहिती पण नसेल.
क्रमश:

~~~~~~


© Remigius de Souza. All rights reserved.

भातशेती

भातशेती

भादरव्याची सरगंध आणतेहिरवट पिवळा

(१२-९-१९८५)
गो. नी. दांडेकरानी लिहिलेली गोष्ट वाचली होती. त्यात कथेच्या नायकाला एक साधू मातीचा सुगंध पकडलेल्या अत्तराची कुपी देतो. पहिल्या पावसाच्या सरीनंतर येणारा मातीचा सुगंध अनुभवलाय. भाताचा सुगंध अत्तरात पकडलेला कधी ऐकला नाही. पण अनुभवलाय मात्र खूप, भाताच्या शेतात. ज्याना हा हवा असेल त्यानी जवळपासच्या शेतात भाताला फुलोरा येतो तेव्हा जरूर जावे.

~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

संस्कृतींची वावटळ

संस्कृतींच्या वावटळीत
हृदयातली
कळ जपावी

(४.९.१९६९)
~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

सवयीच्या वाटा

सवयीच्या वाटा आंधळ्या
विधी राहिले, अर्थ हरवले
कधी वळून पहा मागे.

(१९८४)
~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

तिची सय

तिच्या सयीचा सुगंध
दारीचा निंब
दरवळतो आसमंत

(३१-३-१९८४)
~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

फूलपाखरू

विजन वैशाख
रंग भरीत फूलपाखरू ---
फिकट गालांवर

(१६-३-१९८४)
~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

हीमनगाची टीप

हीमनगाची टीप
सकाळपासून
सकाळपर्यंत
अंगाराचे उद्रेक

(Remigius de Souza:
15-3-1984)


~~~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

वैशाखाच्या मध्यान्ही

केसुड्याच्या पाकळ्यांचा

उल्लास

उजळीत राने डोंगर


(१६-३-१९८४)



~~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

प्रतिमा

प्रतिमा

जग प्रतिमांचे
आमचे आहे प्रारब्ध
ज्या प्रतिमा बंडखोर.

~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

पाचोळा (हायकू)

पाचोळा ( आधुनिक हायकू)

तुझ्या मोटारीच्या मागे मागे
येई मी फ़रफ़टत ....
पाचोळा

(शेताकरयाला पाचोळा फार मोलाचा असतो। त्याची शेकोटी होते। त्याचे शेतासाठी (कम्पोस्ट) खत होते। पण आधुनिक इन्डियात [वाटल्यास भारत म्हणा किंवा हिन्दुस्तान म्हणा] टाटा सारखे आधुनिक राजे महाराजे तयार झाले आहेत. शेतकरी की पाचोळा, त्यांची त्याना काय किंमत ? पुढे वाचा )


२४.८.२००८
~~~~~~

© Remigius de Souza. All rights reserved.