नारळीचे नागरीकरण: आपला परिसर

नवी मुंबईला गेलो होतो. इथे बरंच काही मुंबई सारखेच आहे. फक्त जुन्या इमारती नाहीत. निवासी संकुलांची बांधकामे जोरात चालू आहेत. दहा - वीस मजली टोलेजंग इमारती बांधल्या जात आहेत. इथे राहायला आलेले घर मालक हौशी आहेत. रस्त्यांच्या कडेला अरुंद फ़ूटपाथवर कुणी अशोकाची कुणी पांगारयाची  झाडे लावलीत. झाडांच्या भोवती कांक्रीटाची फरशी,.माती जवळ जवळ नहीच.   
 
रस्त्याच्या कडेस जमिनीच्या एका चिंचोळ्या पट्टीवर नारळी लावल्या आहेत. दोन झाडांमधले अंतर जेमतेम दीड - दोन वाव असेल. सुदैवाने सभोवती माती आहे - फारश्या नाहीत. ही झाडे वाढली कि त्यांची सूर्य प्रकाश मिळावा म्हणून चुरस लागेल. झावळ्या एकमेकांना आलिंगने चुंबने द्यायला लागतील. 
 

वरील दुसरे चित्र कोंकणातील सावंतवाडी येथील संमिश्र शेतीचे आहे.
 
असे सांगतात: ज्या प्रकारच्या नगरात - परिसरात लोक राहतात त्याचा त्यांच्या स्वभावावर परिणाम होतो. जमिनीपासून दूर लहान - मोठ्या चौकोनी खुराड्यात राहणाऱ्या लोकांचा स्वभाव या झाडांच्या लागवडीत (वाटल्यास त्याला उपवन म्हणा) प्रतिबिंबित झालेला दिसतो. लहान - मोठ्या गाळ्यांत राहणारी कुटुंबें उद्या वाढणार - हे सरकारला तसेच वास्तुविदाना, नागरानियोजकाना पण माहित नसते. मग येथे राहणाऱ्या कुटुंबियांना नारळीला किती जागा लागते कसं माहित असणार? ते थोड्या जमिनीला जास्तीत जास्त कसे राबवायचे याचा विचार करतात. माळ्याला तरी माहित असावे! पण तो पडला हौशी हुकुमाचा ताबेदार.  

जागेच्या स्वभावावरून एक आख्यायिका आठवली. बडोद्याला एकदा आम्ही वयोवृध्द प्राध्यापक मुजुमदार यांना भेटायला गेलो होतो. त्यांनी या संदर्भात पुढील म्हण सांगितली.

"सुरतनी नार सुंदरी       
खंभातनी नार गोजिरी
वडोदरा नी वांकी नारी
अमदाबादी हरामजादी" 

(टीप: वांकी - चतुर, बडोद्यात बायकांचा हा गुण मात्र मी अनुभवलाय. या कवितेत सांगितलेली वैशिष्ट्ये अर्थातच काही नियम नव्हे.)
~ ~ ~ ~ ~ 
© Remigius de Souza. All rights reserved.

पडछाया: मुंबईत आपला परिसर

मुंबईची बदलती क्षितीजरेषा
------------------------------------------------

Survival - Squattrs in Mumbai - 4

पडछाया -१ मुंबईत आपला परिसर

मुंबईतील एका उड्डानपुलाखाली राहतात ही मुले. त्यातील दोघे इयत्ता पांचवीत व एक सातवीत मुंबई नगर पालिकेच्या शाळेत शिकतात. त्यांच्या अनेक विनामूल्य खेळांपैकी हा पण आनंदाचे लेणे घेऊन येतो. यात मी पाहतो संस्कृतीची अभिव्यक्ती. हे चित्र अनेक दृष्टीकोनातून पाहता येईल. Survival या शब्दाचा अर्थ "टिकून राहणे" असला तरी कृष्ण्मूर्ती म्हणतात, "to live sanely" - शहाणपणे जगणे.

मुंबई विस्थापितांची आसरा झाली. जेथे जेथे आधुनिक विकासाने आपली पदचिन्हे उमटवली तेथून कोट्यवधी ग्रामीण जनता विस्थापित झाली. सरकारकडे याच्यावर अजूनही परिणामकारक पर्याय नाही. अन् लोकशाहीत अजूनही सरकारला - प्रशासनाला "मायबाप सरकार" समजतात. मुंबईतच सुमारे ६० लक्ष लोक झोपडपट्टीत (सरकारी परिभाषेत - गलिच्छ वस्ती) व रस्त्यावर, पुलाखाली, मिळेल तेथे राहतात. म्युनिसिपालिटीने एका जागेवरून दुसरीकडे जागा पहावयाची!

मुंबईच्या विकासाची म्हणजे बदलत्या क्षितिजरेषेची ही पडछाया!
रेमीजीयस डिसोजा
* * *
छायाचित्रे : रेमीजीयस डिसोजा.


~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

आंबा मोहरला शरदात

आपला परिसर : आंबा मोहरला शरदात

या वर्षी शरादातच आंब्याला मोहर आला. त्यानंतर दोन तीन दिवस पाऊस पडला. वाटले मोहराची वाट लागली. पण तसे काही झाले नाही. हे छायाचित्र टिपताना आणिक मोहर आला आणि पिटुकल्या कैरया पण दिसू लागल्या.

मुंबईत सहसा आंब्याची झाडे दिसत नाहित. इथे बहुतेक शोभेची (?) झाडे वाढवतात. काही लहान-मोठ्या मुलाना विचारून पाहिले पण त्याना ते झाड कसे दिसते माहीत नव्हते. आंबे जरी आवडीने खात असले तरी कुतूहल नावाची चीजच नाही त्याला काय करणार?

यात काय आश्चर्य! मी एकदा परदेशी विज्ञ्यान सप्ताहिकात वाचले, इंग्लंड येथील लोकाचा समज होता कापूस प्राण्यापासून पैदा होतो, जशी लोकर मेंढ्यापासून मिळते.

~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.