माहिती युग

अखंडीत चरतो, चरतो, परी विना रवंथ.
विसरतो माझी "चौथी" गरज ---
विना प्रदुषण शौच कैसे?
अरेरे! रेमीला नाही मदत, नाही गुरू, नाही दैवत!
(१९-०३-२००४)

श्री गणेश । लिंगराज मंदिर, भुवनेश्वर 

महाभारतासंबंधी एक आख्यायिका आहे. व्यास मुनी महाभारत सांगितल्या प्रमाणे लिहून घेणारया लेखकाच्या शोधात होते. श्री गणेशाचे नाव पुढे आले. श्री गणेश पण "डिक्टेशन" घ्यायला तयार झाला. पण त्याने एक अट घातली. मुनीवरानी न थांबता अखंड "डिक्टेशन" द्यायचे. व्यास मुनीनी मानले, पण त्यानी पण अट घातली, "अर्थ समजल्यावाचून पुढे लिहायचे नाही".

मूळ इंग्रजी "Information Age" या लघु कवितेचे भाषांतर.

~~~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

सृष्टी संपत्तीचे साधन

सृष्टी अंतर-बाह्य आमच्या आणि पृथ्वीच्या पार अनंत

 सृष्टी

सृष्टी संपत्तीचे साधन 

सर्व जीवमात्राच्या श्रमाने निर्माण होई संपत्ती, ।
महाभूतांच्या साह्ये जळ अन जमिनीतूनी. ॥
नाही टाकसाळीत, ना कारखान्यात, ना शेयरबाजारात; ।
तेथे होतात केवळ घडामोडी आणि उर्जेचा व्यय. ॥
* * *
रेमीजीयस डिसोजा । मुंबई 
(२९-१०-२०१२)

टीप : 'सृष्टी' या चित्रातील पार्श्वभागातील चित्र "NASA" या संस्थेचे आहे. 
~ ~ ~ ~ ~

© Remigius de Souza. All rights reserved.

मनाची रात्र काळोखी (कविता)

 अंधारी रात्र हवी विश्व दर्शनाला

पंच-मूल-तत्त्वे

मनाची रात्र काळोखी
मी निरखी
विश्व चमत्कारी

रेमीजीयस डिसोजा हायकू
~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

कातळावरची कविता

कातळावरची कविता  

कातळावरची कविता  - रेमीजीयस डिसोजा - मुंबई  

वार्‌याने बीज उडाले  
कातळावर पडले  
पाणी कोसळले  
वानस उगवले. 

मुंबई : ०१ .०२ .२०११

~ ~ ~ ~ ~ 
© Remigius de Souza. All rights reserved.|

निर्माल्य (Nirmalya)

निर्माल्य (Nirmalya): 

याला इंग्रजी शब्द मला माहित नाही. 

 ॥ निर्माल्य ॥
येणार्‌या फुलांची असती नावे अनेक ।
जाणार्‌या फुलांचे नाव एकच निर्माल्य ॥ 

  निर्माल्य : ज्याना आमच्या मुंबैत दर्या दूर पडतो ते शेजारच्या रस्त्यावर असलेल्या पिंपळावरच निर्माल्य सोडतात, बुंध्यावर खिळा ठोकून त्यावर. कोणी जवळपासच्या चुकल्यामाकल्या तळ्यावर जातात; ते तळे कधीकधी पाण्याऐवजी निर्माल्यानेच भरलेले असते! त्यांचा उपसा कधीच होत नाही. आमच्या मुंबईत तळी राहिलीत कुठे? ब्रिटिशांनी कधीच तळी बुजवली, खाड्या बुजवल्या. दर्या बुजवला. (आम्ही ऐकले की त्याना पाण्याची एलर्जी आहे. म्हणून ते पाण्याऐवजी कागद वापरतात.) ज्या आहेत त्यांच्या गटारगंगा झाल्या. 

मुंबईच्या पावसाळ्यात रस्त्यांवर नद्या वाहतात. तर कोरड्या दिवसात रस्त्याखालच्या गटारांना भरती येते. मग पावसाळा माथ्यावर आला की म्युन्सिपालटी गटारांचा उपसा सुरू करते. आतातर विस्थापितांच्या आयुष्याचे - जीवनाचे - झालेले निर्माल्य रस्तोरस्ती पाहायला  मिळते. फुलांचे निर्माल्य! पाण्याचे निर्माल्य! जित्याजागत्या माणसांच्या आयुष्यांचे निर्माल्य! जमीन - जळ - जीवन कसणार्‌यांचे, त्यात स्त्रियापण आहेत, निर्माल्य. बाल्य होते अकाली निर्माल्य. बाजारू आकडेमोडीत फसलेल्या आयुष्यात जीवन झाले निर्माल्य!    

रेमीजीयस डिसोजा  
ख्रिस्त जयंती २०१०
मुंबई

 ~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

दिवास्वप्ने

रात्री स्वप्ने सोबत करतात

विस्मृतितील दिवास्वप्नाना

वेदेविद्रे आकार देत.




रेमीजीयस डिसोजा
(१९६९)
~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

काजवा: Firefly

रेमीजीयस डिसोजा लिखित:

काजवा
आम्ही आहोत क्षणभंगूर
पण आमचा आहे
उजेड स्वत:चा
नकोत आम्हास
प्रेषित आमच्या न्यायाचे.
----
ले. रेमीजीयस डिसोजा
(६ - ३ - १९८९)

(मालवण ते मुंबई एस टी च्या प्रवासात बस रात्रीच्या वेळी कात्रजच्या घाटात पोहचे. खाली दरीत अगणीत काजवे लखलखत. तेथे त्यावेळी चांगलीच झाडी होती. आणखी एक गोष्ट लक्षात आली ती, सह्याद्रीची झाडे जसजसे मुंबईकडे पोहोचता तसतशी विरळ होत जाते. ठिकठिकाणी उघडे बोडके डोंगर अधिकाधिक दिसतात. शिवाजी महाराजांच्या काळी किती घनदाट जंगल असेल नाही?

आम्ही फक्त इतिहासाचा जयजयकार करण्यात कुरव कहर माजवतो: ऐतहासिक समाज व निसर्ग यांची काय स्थिती होती याकडे आमचे लक्षच जात नाही.

*****

वरील लघु कवितेचे इंग्रजी स्वैर भाषांतर:

Firefly

We have a short life
but we have our own light.
We do not want
prophets of our justice.

* * *

With the woodlands and forests vanishing, with the use of chemical pesticide and insecticides in aggressive farming, the fireflies too vanish. Where would the younger generations see the firefly? Would they comprehend what a firefly is? Is it on the TV, on the internet, or in the Natural History Museums, which most unlikely?
Firefly inadvertently represents generally the peasants and particularly the tribal who are upright people.

Mumbai
[6-3-1989]

टीप: ही कविता "BEEHIVE IN GONDWANA - मधुकोष गोंडवनी" या माझ्या ब्लॉग वरून घेतली आहे.

~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

नागरता (civilization) इंडियावर मराठी लघुकविता

नागरता किंवा नागर-संस्कृती (civilization) ही लघु कविता इंडियाला उद्देशून आहे. ती सर्व जगाला पण लागू होऊ शकते.

- - -

- - -

आमची देशभक्ति केवळ तळ हातावर मावेल एवढ्या नकाशापुरती नाही. ती ज़मीन, पाणी व माणसा सह समस्त जीवमात्राला सामावते.

उदे उदे करतो आम्ही "पर्यावरण (environment) + पारिस्थितिकी (ecology) + ऊर्जा (energy)" यांचा निसर्गाने दिलेला अतिप्राचीन, अलिखित मूल धर्मं नियम, जो मानव-निर्मित सर्व वस्तू आणि कल्पना-संकल्पना यापेक्षाही सर्वश्रेष्ट आहे, मग ते कला आणि शास्त्रे, धर्म आणि तत्वज्ञाने असोत.

आम्हास जाणीव आहे, नागरतेने वेळोवेळी निर्माण केलेल्या भौतिक / ऐहिक सीमा बदलाच्या अधीन आहेत. एवढेच नव्हे तर पृथ्वीच्या इतिहास काळापासून जमीन व पाणी यांच्या प्राकृतिक सीमा पण संतत बदलत असतात.

टीप:

ही कविता मूळ इंग्रजी "Civilization" या कवितेचे भाषांतर आहे. काही सेवाभावी संस्थानी "राष्ट्रीय एकत्माते" साठी गांधी जयन्ती २००० दिवशी मुंबईत मिरवणूक, व ती "आगस्ट क्रांति उद्यान" येथे सार्वजनिक सभेत परिवर्तित झाली. त्या घटनेत सामिल होण्यासाठी जाताना लोकल ट्रेनमध्ये मूळ इंग्रजी कविता मी लिहिली होती.

ही प्रसिध्द करावयास गांधी जयंतीच्या दिवसाची वाट पहायची मला गरज वाटत नाही.

रेमी डिसोजा

मुंबई

~ ~ ~ ~ ~ ~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

महानगर (Metropolis)

अरण्य

शब्द हरवले
सूर हरवले
मुद्रा हरवल्या
अर्थ हरवले
इथेच
या अरण्यात

* * *
रेमीजीयस डिसोजा
मुंबई
११-१२-१९६९


~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार-४

शेतकरयाच्या यातना आणि उल्हास

पावसाच्या येती सरी
पुनर्युवीत करिती ज्योती
वनराईच्या सदोदीत
झरे पाझरती खोलवरी
तृप्त होती बाळे तान्ही
धरतरीच्या अंगावरी

(मूळ इंग्रजी कवितेचे भाषांतर| पहा दुवा)

पारंपारिक मृदा शिल्पी वर्षानुवर्षे गणपती - दुर्गा यांच्या मूर्ती तयार करतात. त्याना माहित असते त्यांचे विसर्जन होणार. तरीही ते भाविकपणे न कंटाळता आपले काम करतात. शेतकरी पण अशाच श्रद्देने आपले काम करतो. यास्तव त्याच्या श्रमास "कारागिरी" "कलेचा" (vocation) दर्जा प्राप्त होतो. त्याच्या या कर्मात "ध्यान" असते म्हणून ते "आध्यात्मिक" पण असते.

टीप: शेतकरयांपासून बरेच काही शिकण्यारखे आहे. उदा: माझे इंग्रजी पोस्ट पहा, "Watering rhe farms: Learning from the people".


क्रमश:

~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -३: शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

बी बियाण्यांची पेरी
हुकलेल्या सरी
थेंब थेंब ठिबके झरी
कृष्ण पक्षीं चंद्रकोर
आशा अधांतरी
सरकणारया मेघांवर

(मूळ इंग्रजीचे भाषांतर : लेखन - १९९९-२०००)

शेतकरी केवळ कलावंतच असतात असे नाही, तर नियोजनकार पण असतात. पण नगर नियोजनकारासाराखे नव्हेत, जे बुलडोझर लावून जमीन व तलाव सपाट करतात व जमीनीचे तुकडे पाडतात, शहरें वसवण्यासाठी. शेताकरयाचे नियोजन उंच-सखल जमिनीचा उपयोग पाण्याच्या व जमिनीच्या व्यवस्थनापनासाठी व संधारणासाठी वापरले जाते.

शेतकरी व्यवस्थापन तज्ञ पण असतात। ते जमीन, पाणी, बियाणे, तणे, चारा-वैरण, खते, अवजारे, साठवणी, नेआण, आणि इतर संलग्न अन्न-धान्ये व जनावरांचे पालन इत्यादींचे व्यवस्थापन करतात.
आणि तेवढेच अगत्याचे, ते सतत शेतीच्या दरेक क्षेत्रात संधारण, दुरुस्ती, पारख, सुधारणा, आणि धोरण आखणी करीत असतात. हे सर्व त्याना उपलब्ध साधन सामग्रीतून ते करतात.

शेतकरी कदाचित निरक्षर असले तरी "अशिक्षित" नसतात, जसे काही उच्चभ्रू मंडळीचा समज असतो.

~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मेघमल्हार -१

येरे येरे पावसा! शेताकरयाच्या यातना आणि उल्हास

ढग भारावलेला
काळाभोर जडावलेला
भरकटे पुढे ---
अव्हेरलेली भुई

(मूळ इंग्रजीचे "Rain! Rain! Come again-1" चे भाषांतर)
-----
शेतकरी कलावंत असतात यावर फारच थोड्या लोकांचा विश्वास बसेल. सर्व प्रकारच्या रोजगार, व्यवसाय आणि कारागिरी (occupations, professions and vocations) यात शेतकरयांची कला अत्यंत धोक्याची असते याची अनेकाना माहिती पण नसेल.
क्रमश:

~~~~~~


© Remigius de Souza. All rights reserved.

फुलावी धरतरी कष्टिली

फुलावी धरतरी कष्टिली


अंतरातल्या जळत्या ज्योतीचे
जोडावे जळणे समस्त व्यक्तिमात्राचे
निर्झर ठायीठायी पामरांच्या अश्रूंचे
त्यांचा जोडावा महानद
ताप अनशन कष्टांचे तांडव
त्याने फुलावी धरतरी कष्टिली.
* * *
गुजरात (३१.१०.१९६९)


~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

अशी कविता: एक कोडें

अशी कविता: एक कोडें

ह्या कवितेत रूपके नाहीत, अलंकार नाहित.
ही कविता फक्त वाचता येते; गाता नाही येत.
ही कविताच एक रूपक आहे, अलंकार आहे,
वास्ताविकतेचा. या कवितेस काय म्हणावे?

~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

धरती, जळ आणि सांगाती

धरती, जळ आणि सांगाती

लाख लोकानी जी पुस्तके वाचली
ती मी कुवतेनुसार वेळोवेळी वाचली ॥


त्यातल्या ख़ास हजार लोकानी जी वाचली
ती म्या कधी ना वाचली ना पाहिली ना ऐकली ॥


धरती माझी आई - जळ माझे जीवन -
लाख माझे सांगाती - त्यानी केले औक्ष पूर्ण ॥


~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

आम्ही जन्मतो अबाबीलच्या पंखावरी

पदच्युत असू जरी,
आम्ही पातशहा अमुच्या मानसविश्वाचे
आम्ही जन्मतो
अबाबीलच्या पंखावरी

- - -
(अबाबील: ईराणी दंतकथेतील पक्षी (फिनिक्स)
सप्टेंबर १९९०
~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

सवयीच्या वाटा

सवयीच्या वाटा आंधळ्या
विधी राहिले, अर्थ हरवले
कधी वळून पहा मागे.

(१९८४)
~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मौन

संभव काळाच्या उदरीं
नि:शब्द शांती
सामावत नाही
शब्द विकलांग.


~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

मरूभूमि

मरूभूमि तृषार्त जरी
इवल्याशा ओलाव्या
तिचे स्मितहास्य परी
उमले उनात काटेरी.
- - -

(मूळ इंग्रजी कवितेचे स्वैर भाषांतर)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.

हीमनगाची टीप

हीमनगाची टीप
सकाळपासून
सकाळपर्यंत
अंगाराचे उद्रेक

(Remigius de Souza:
15-3-1984)


~~~~~~~~~~~
© Remigius de Souza. All rights reserved.